Cesja wierzytelności - co to jest i jakie ma znaczenie przy sankcji kredytu darmowego?

Cesja wierzytelności, potocznie zwana „sprzedażą długu”, to mechanizm, który pozwala przenieść prawo do dochodzenia należności z jednego podmiotu na inny. Choć dla dłużnika cesja wierzytelności może brzmieć groźnie, w praktyce nie zmienia ona jego obowiązków ani nie pozbawia konsumenta ochrony prawnej. Warto jednak wiedzieć, czym dokładnie jest cesja wierzytelności, jakie są jej rodzaje, jakie konsekwencje niesie cesja kredytu dla kredytobiorcy i jak cesja w banku wpływa na prawa konsumenta?

Spis treści:

1. Czym jest cesja wierzytelności?
2. Rodzaje cesji wierzytelności
3. Cesja wierzytelności a sankcja kredytu darmowego
4. Sprzedaż wierzytelności przez bank – jakie ma skutki dla kredytobiorcy?
5. Cesja a proces sądowy – kto może być pozwany?
6. Czy można cofnąć lub rozwiązać cesję wierzytelności?
7. Cesja wierzytelności – najczęściej zadawane pytania

Czym jest cesja wierzytelności?

Cesja wierzytelności, potocznie określana jako sprzedaż długu, to przeniesienie prawa do dochodzenia świadczenia z jednej osoby na drugą. Polega to na tym, że wierzyciel, czyli cedent, przekazuje swoje uprawnienia do otrzymania świadczenia nowemu wierzycielowi, czyli cesjonariuszowi, przy czym dłużnik pozostaje zobowiązany do spełnienia świadczenia wobec osoby, która nabyła wierzytelność.

Podstawą prawną cesji są przepisy Kodeksu cywilnego. Art. 509. § 1. KC stanowi, że wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Oznacza to, że wierzyciel, zwany cedentem, ma możliwość przeniesienia swojej wierzytelności na inną osobę – cesjonariusza, bez konieczności uzyskiwania zgody dłużnika, o ile przepisy prawa lub umowa nie stanowią inaczej. Jednak dłużnik powinien być o tym fakcie poinformowany. Z kolei Art. 509. § 2. KC stanowi, że wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki, co oznacza, że wraz z przeniesieniem wierzytelności cesjonariusz nabywa nie tylko główne roszczenie, ale również wszystkie związane z nim prawa. W ten sposób ustawodawca umożliwia swobodne przenoszenie wierzytelności, jednocześnie zapewniając nowemu wierzycielowi pełny zakres uprawnień związanych z wierzytelnością.

Rodzaje cesji wierzytelności

W praktyce gospodarczej i finansowej wyróżnia się kilka typów cesji wierzytelności, które różnią się celem oraz podmiotami operacji. Najczęściej spotykane rodzaje to cesja bankowa, cesja konsumencka i cesja sekurytyzacyjna.

Cesja bankowa, określana jako cesja ubezpieczeniowa, to przeniesienie praw do odszkodowania z polisy ubezpieczeniowej na bank, który udzielił kredytu hipotecznego na daną nieruchomość. Dokonanie cesji sprawia, że w przypadku wystąpienia szkody, na przykład pożaru lub zalania, to bank w pierwszej kolejności otrzyma wypłatę odszkodowania w celu zabezpieczenia spłaty kredytu. Warto jednak wiedzieć, że bank może zdecydować o wypłacie odszkodowania właścicielowi, jeśli szkody są niewielkie i nieruchomość nadaje się do remontu.

Cesja konsumencka najczęściej dotyczy niespłaconych długów, które pierwotny wierzyciel, czyli bank lub firma pożyczkowa, sprzedaje firmie windykacyjnej. Firma windykacyjna staje się nowym wierzycielem i przejmuje prawo do dochodzenia spłaty długu od konsumenta. Co ważne, w przypadku cesji długu konsumenckiego nowy wierzyciel nie może postawić dłużnika w gorszej sytuacji niż pierwotny wierzyciel.

Cesja sekurytyzacyjna to proces, w którym bank przekształca portfel wierzytelności, w tym kredyty hipoteczne i pożyczki konsumenckie, w papiery wartościowe, aby sprzedać je inwestorom. Cesja sekurytyzacyjna pozwala instytucjom finansowym na pozyskanie kapitału oraz skuteczniejsze zarządzanie ryzykiem kredytowym, a nabywcy papierów wartościowych otrzymują dochody z przepływów pieniężnych generowanych przez przeniesione wierzytelności.

Cesja wierzytelności a sankcja kredytu darmowego

W przypadku konsumenckich kredytów cesja wierzytelności nie może pogorszyć sytuacji dłużnika. Nawet jeśli bank sprzedał wierzytelność wynikającą z umowy kredytu innemu podmiotowi, konsument zachowuje swoje prawa wynikające z zawartej umowy. Przykładem takiej ochrony jest sankcja kredytu darmowego (SKD), który wprowadza ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

W kontekście cesji wierzytelności, sankcja kredytu darmowego pozostaje skuteczna także po przeniesieniu wierzytelności na nowego wierzyciela. Oznacza to, że cesjonariusz, nabywając wierzytelność, nie może domagać się od konsumenta świadczeń wykraczających poza pierwotny kapitał kredytu, ani ograniczać praw konsumenta wynikających z pierwotnej umowy.

Sankcja kredytu darmowego – kredyt hipoteczny

Przypomnijmy, że sankcja kredytu darmowego, to jedno z najważniejszych narzędzi ochrony konsumenta przewidzianych w polskim prawie kredytowym. Polega na tym, że konsument, który uzyskał od banku lub innej instytucji finansowej błędne lub niepełne informacje przy zawieraniu umowy kredytu konsumenckiego, ma prawo do spłaty pożyczonego kapitału bez żadnych dodatkowych kosztów, takich jak odsetki, prowizje, opłaty administracyjne czy ubezpieczenie kredytu. W praktyce oznacza to, że kredyt staje się darmową pożyczką.

Jednak sankcja kredytu darmowego dotyczy wyłącznie kredytów konsumenckich, do których nie należą kredyty hipoteczne. SKD jest przewidziana przez ustawę o kredycie konsumenckim, tymczasem przepisy dotyczące kredytów hipotecznych są określone przez ustawę z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami. Akt ten nie przewiduje mechanizmu takiego jak sankcja kredytu darmowego. Nie oznacza to jednak, że kredytobiorcy nie obejmuje żadna ochrona.

Sprzedaż wierzytelności przez bank – jakie ma skutki dla kredytobiorcy?

Sprzedaż wierzytelności przez bank, czyli cesja wierzytelności, oznacza, że prawa do dochodzenia spłaty długu przechodzą na inny podmiot, na przykład inny bank lub firmę windykacyjną. Dla kredytobiorcy nie zmienia to jednak istoty zobowiązania – nadal musi spłacać dług, tyle że teraz wobec nowego wierzyciela. Zmienia się natomiast sposób kontaktu oraz numer konta, na który należy wpłacać raty. Nowy właściciel wierzytelności ma obowiązek poinformować dłużnika o nabyciu wierzytelności, a kredytobiorca zachowuje swoje prawa wynikające z umowy kredytowej, w tym harmonogram spłat i wysokość rat. Oczywiście w praktyce cesja może oznaczać bardziej restrykcyjne podejście w przypadku zaległości, zwłaszcza jeśli wierzycielem zostaje firma windykacyjna, ale nie powoduje zmiany warunków kredytu ani nie zwalnia z obowiązku spłaty.

Cesja a proces sądowy – kto może być pozwany?

W przypadku cesji wierzytelności, nowy wierzyciel staje się właścicielem roszczenia i to on ma prawo dochodzić długu od dłużnika na drodze sądowej. Oznacza to, że pozew w sprawie o zapłatę rat kredytu powinien być skierowany do kredytobiorcy przez cesjonariusza, a nie przez pierwotnego wierzyciela. Ta sama zasada działa w drugą stronę, jeśli to kredytobiorca chce wytoczyć powództwo wobec wierzyciela w zakresie dotyczącym spłaty zobowiązania. W takim przypadku pozywa on aktualnego właściciela wierzytelności, czyli cesjonariusza.

Jednak trzeba pamiętać, że cesja przenosi tylko prawa do dochodzenia należności, ale nie przenosi obowiązków i odpowiedzialności wynikających z umowy, więc to wciąż pierwotny wierzyciel jest stroną w ewentualnym sporze sądowym dotyczącym innych spraw niż sama spłata zobowiązań. W praktyce oznacza to, że kredytobiorca może skutecznie pozwać bank, który sprzedał wierzytelność, gdyż kredytobiorca zachowuje pełne prawa wynikające z umowy kredytu. Tym samym dłużnik może na przykład podnosić zarzuty w przypadku nieprawidłowo naliczonych opłat, występujących wad umowy lub innych naruszeń prawa przez bank.

Czy można cofnąć lub rozwiązać cesję wierzytelności?

Cesja wierzytelności jest w prawie cywilnym umową przenoszącą prawa majątkowe z jednego podmiotu na drugi, dlatego ani cedent, ani dłużnik nie mogą cofnąć umowy cesji, ani jej rozwiązać. Po podpisaniu umowy cesji wierzytelności i poinformowaniu dłużnika, prawa do wierzytelności należą do nowego wierzyciela i tylko on może zdecydować o ewentualnym ich odstąpieniu lub dalszej sprzedaży. W praktyce oznacza to, że bank nie może odwrócić skutków sprzedaży wierzytelności, a kredytobiorca nie może zmusić wierzyciela do wycofania cesji. Jeśli jednak umowa cesji wierzytelności została dokonana z naruszeniem prawa lub zawiera błędy formalne, kredytobiorca, może próbować kwestionować jej skuteczność w sądzie.

Cesja wierzytelności – najczęściej zadawane pytania

Co to jest cesja wierzytelności w banku?

Zasadniczo cesja wierzytelności w banku to przeniesienie prawa do dochodzenia wierzytelności z tytułu kredytu lub pożyczki na inny podmiot, na przykład inny bank lub firmę windykacyjną. Oznacza to, że nowy wierzyciel staje się właścicielem długu i to on ma prawo otrzymywać spłaty oraz w razie potrzeby dochodzić ich na drodze sądowej. Dla kredytobiorcy cesja nie zmienia samego zobowiązania – nadal musi spłacać kredyt zgodnie z umową, tyle że wobec nowego wierzyciela, który przejął prawa banku. Bank, który dokonał cesji, traci wszelkie prawa do dochodzenia spłaty, a kredytobiorca zachowuje swoje prawa wynikające z pierwotnej umowy kredytowej. Nie należy mylić tego wariantu z cesją ubezpieczeniową, kiedy to prawo do ewentualnego odszkodowania z polisy ubezpieczeniowej jest cedowane na bank jako zabezpieczenie kredytu.

Czy cesja wpływa na sankcję kredytu darmowego?

Cesja wierzytelności nie znosi ani nie ogranicza uprawnień kredytobiorcy wynikających z umowy, w tym skutków ewentualnej sankcji kredytu darmowego. Nowy wierzyciel nabywa prawo do dochodzenia należności wynikających z wierzytelności, ale nie przejmuje odpowiedzialności banku za wady umowy ani naruszenia prawa popełnione przed cesją. W związku z tym dochodzenie sankcji kredytu darmowego odbywa się nadal wobec pierwotnego wierzyciela.

Czy mogę złożyć SKD, jeśli bank sprzedał mój kredyt?

Cesja wierzytelności nie likwiduje, ani nie ogranicza prawa, do sankcji kredytu darmowego. Oznacza to, że dłużnik nadal może korzystać z przewidzianych w prawie instrumentów ochronnych, jeśli otrzymał błędne lub niepełne informacje przy zawieraniu umowy kredytu konsumenckiego.

Czy fundusz sekurytyzacyjny może mnie pozwać po SKD?

W przypadku cesji sekurytyzacyjnej sytuacja dłużnika co do zasady pozostaje bez zmian. Nowy właściciel wierzytelności, w tym wypadku fundusz sekurytyzacyjny, przejmuje prawo do wierzytelności, co jednak nie zmienia treści umowy, ani praw i obowiązków dłużnika, w tym w zakresie ochrony jaką daje sankcja kredytu darmowego.